چاپ کردن این صفحه

محمدرضا لطفی (۱۷ دی ۱۳۲۵ گرگان – ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۳ تهران) نوازندهٔ برجسته و سرشناس تار، سه‌تار و ردیف‌دان، موسیقی‌دان و آهنگ ساز، همچنین پژوهشگر و مدرس موسیقی سنتی ایرانی بود. وی در بداهه‌نوازی بسیار چیره‌دست بود. لطفی در کنار تار و سه‌تار،کمانچه، دف و نی نیز می‌نواخت.

 

استاد محمدرضا لطفی در جوانی

محمدرضا لطفی در سال ۱۷ دی ۱۳۲۵ در شهر گرگان زاده شد. او به مدت پنج سال در هنرستان موسیقی به آموختن موسیقی پرداخت و موسیقی را نزد اشخاصی چون علی اکبر شهنازی، حبیب‌الله صالحی فرا گرفت.

 

دکتر نور علی برومند-استاد عبدالله دوامی-استاد سعید هرمز

 

پس از پایان هنرستان به دانشکده موسیقی راه یافت و به تکمیل آموخته‌هایش پرداخت. در این زمان از اشخاصی مانند نورعلی برومند، عبدالله دوامی، سعید هرمزی نیز بهره جست.

 

جشن هنر شیراز سال 1354-محمدرضا لطفی(تار)-محمدرضا شجریان(آواز)-ناصر فرهنگفر(تنبک)

 در سال ۱۳۴۳ جایزه نخست موسیقی‌دانان جوان را نیز کسب کرد. در سال ۱۳۵۴ در جشنواره موسیقی جشن هنر شیراز به همراه محمدرضا شجریان و ناصر فرهنگ‌فر به اجرای راست پنجگاه پرداخت که بسیار مورد توجه قرار گرفت. در اجرای ردیف آوازی توسط عبدالله دوامی با ساز تار وی را همراهی کرد. در سال ۱۳۵۳ به عضویت گروه علمی دانشکده موسیقی درآمد و در همین سال همکاری خود را با رادیو آغاز کرد. به مدت یک سال و نیم به عنوان مدیر گروه موسیقی دانشکده موسیقی هنرهای زیبای تهران به کار مشغول شد و پس از آن از این سمت استعفا کرد. در سال ۱۳۵۴ گروه شیدا را راه‌اندازی کرد و به همراه گروه عارف به سرپرستی حسین علیزاده به بازخوانی و اجرای دوباره آثار گذشتگان پرداخت. کانون چاووش را با همکاری هنرمندانی مثل حسین علیزاده، پرویز مشکاتیان و علی اکبر شکارچی راه‌اندازی کرد و در طی یک فعالیت چشمگیر آثاری از این گروه به جای ماند که به گفتهٔ بسیاری از اساتید از بهترین کارهای موسیقی ایران به شمار می‌روند. مجموعه آلبوم‌های چاووش از مهم‌ترین و تاثیرگذارترین عوامل در جهت حرکت رو به جلو در موسیقی سنتی ایرانی به حساب می‌آید. پس از انحلال چاووش بعد از سفرهای زیادی که برای کنسرت به ایتالیا، فرانسه و آلمان کرد. در سال ۱۳۶۵ به آمریکا رفت. علاوه بر کنسرت‌های متعدد در سراسر آمریکا، مرکز فرهنگی هنری شیدا را در واشنگتن بنیان گذاشت.

محمدرضا لطفی با قشنگ کامکار ازدواج کرد و در سال ۱۳۵۷ از او جدا شد. حاصل این ازدواج امید لطفی می‌باشد. سرود لطفی فرزند دیگر محمدرضا لطفی می‌باشد که حاصل ازدواج دوم اوست.

قشنگ کامکار درباره نحوه ی آشنایش با محمدرضا لطفی و ساز وی را چنین توضیح می دهد:

صحبتهای قشنگ کامکار درباره محمدرضا لطفی

 

محمدرضا لطفی در سال ۱۳۸۵ به ایران بازگشت.

از خوانندگانی که در سال‌های فعالیت‌هنری با او همکاری کرده‌اند می‌توان به عبدالله دوامی، مرضیه، نصرالله ناصح‌پور، محمدرضا شجریان، شهرام ناظری، هنگامه اخوان، صدیق تعریف، زویا ثابت، علیرضا شاه‌محمدی، علیرضا فریدون‌پور، محمد معتمدی، سجاد مهربانی و امیر اثنی‌عشری اشاره کرد.

لطفی پس از انقلاب سال 57 به همراهی دکتر احسان طبری  آلبوم موسیقی‌ای با نام از میان ریگ‌ها  منتشر کرد که در این اثر لطفی در کنار شعرخوانی طبری به بداهه‌نوازی پرداخته است.

علی اکبر شکارچی - حسین عمومی - ناصر فرهنگفر

 

گروه شیدا

پایه‌های تاسیس گروه شیدا در سال ۱۳۵۱ توسط محمدرضا لطفی و با همکاری علی‌اکبر شکارچی، حسین عمومی و ناصر فرهنگ‎فر در دانشگاه تهران ریخته شد، اما فعالیت رسمی این گروه در سال ۱۳۵۳ با همکاری هوشنگ ابتهاج در رادیو ایران آغاز شد. اولین برنامه گروه شیدا که از رادیو پخش شد بازسازی آثار قدما شامل پیش درآمد ابوعطا از درویش خان و تصنیف شیدا بود. و نخستین اجرای گروه شیدا نیز در جشن هنر سال ۱۳۵۴ با اجرای دستگاه نوا همراه بود. اما نوازندگان گروه شیدا پس از واقعه ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ از رادیو استعفا و به شکل مستقل فعالیت خود را در کانون چاووش ادامه دادند. اعضای این گروه عبارت بودند از: محمدرضا لطفی ،عبدالنقی افشارنیا، پشنگ کامکار، زیدالله طلوعی، بیژن کامکار، هادی منتظری، مجید درخشانی، جمال سماواتی، ارژنگ کامکار .

 

تصنیف "چهره به چهره" ، جشن هنر شیراز اجرای سال 1356 در دستگاه شور

 

کانون فرهنگی و هنری چاووش

محمدرضا لطفی کانون فرهنگی و هنری چاووش را در دهه ۱۳۵۰ با حمایت‌های معنوی هوشنگ ابتهاج تاسیس کرد. کانون چاووش پس از استعفای دسته‌جمعی موسیقی‌دانان سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران از جمله گروه شیدا، به دلیل فضای سیاسی سال ۱۳۵۷ و به ویژه واقعه ۱۷ شهریور، شکل گرفت. این موسیقی‌دانان به نام جریان احیاء نامیده شده بودند و تحت حمایت رضا قطبی رییس وقت رادیو تلویزیون بودند. پس از استعفا از رادیو به کار خود در کانون چاووش ادامه دادند. کانون چاووش شامل گروه شیدا به سرپرستی و آهنگسازی محمدرضا لطفی و گروه عارف با آهنگسازان آوانگاردی مانند حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان بود.


آثار کانون چاووش هم از جایگاه اجتماعی – سیاسی مهمی بهره‌مند هستند و هم از دیدگاه موسیقایی تحول و پیشرفت مهمی در زمینه موسیقی سنتی ایران به وجود آوردند که تاثیر مهمی هم در سبک و شیوه اجرایی (چه نوازندگی چه خوانندگی)، هم در نوع رویکرد به یک قطعه موسیقایی به مثابه یک کل، هم در شیوه رنگ آمیزی و صدادهی ارکستر و به ویژه در تلاش برای استفاده از تکنیک چندصدایی نویسی در موسیقی سنتی ایرانی گذاشت. گروه‌های عارف و شیدا زیر نظر کانون چاووش تا قبل از ۲۲ بهمن ۵۷ به طور مخفیانه آثاری تولید می‌کردند از جمله سه سرود شب‌نورد (برادر نوجوونه)، سپیده ایران ای سرای امید و آزادی. محمد رضا لطفی در بولتن آوای شیدا می‌نویسد این سرودها در زیر زمین خانه مسکونی او تولید می‌شد و در همان‌جا نوار کاست آن تکثیر می‌شد. سپس آلبوم‌های چاووش شامل چاووش ۱، چاووش ۲، چاووش ۳، چاووش ۴، چاووش ۵، چاووش ۶، چاووش ۷، چاووش ۸، چاووش ۹، چاووش ۱۰، چاووش ۱۱، و چاووش ۱۲ منتشر شدند. کانون چاووش در سال ۱۳۶۳ عملاً تعطیل شد.

 

گروه شیدا

چاووش با جدا شدن بسیاری از هنرمندان آن، رو به افول گذاشت. آخرین کنسرت تعدادی از اعضای کانون در سال ۱۳۶۷ با آهنگسازی حسین علیزاده و آواز شهرام ناظری در تالار وحدت روی صحنه رفت. بخش عمده‌ای از گروه چاووش کامکارها در گروه شیدا بودند. با رفتن پشنگ، ارژنگ، اردشیر، و بیژن کامکار از گروه شیدا و دیگر اختلافات و مشکلات، کانون چاووش منحل شد. اما تاثیر آن را بر موسیقی سنتی ایرانی در آثار سال‌های دهه شصت و هفتاد، در گروه‌هایی چون عارف (به سرپرستی پرویز مشکاتیان)، شیدا (به سرپرستی لطفی)، گروه دستان و ... می‌توان مشاهده کرد.

موسیقی فیلم

محمد رضا لطفی در زمینه ساخت موسیقی متن فیلم نیز تجربه کوتاهی دارد که آن هم موسیقی متن فیلم حاجی واشنگتن به کارگردانی علی حاتمی ساخته محمدرضا لطفی می‌باشد، این فیلم در سال ۱۳۶۱ ساخته شد.

کتاب سال شیدا

از اوایل دههٔ هفتاد کتابی تحت عنوان کتاب سال شیدا به کوشش محمدرضا لطفی چاپ شد که تا دههٔ نود این کتاب وارد بازار کتاب می‌شد. موضوع و مطالب کتاب حاوی مقالات گردآوری شده به قلم موسیقیدان‌های ایرانی و همچنین مقالات ترجمه شده در باب موسیقی بود. محمدرضا لطفی در هر شمارهٔ کتاب مقاله‌ای پژوهشی از موسیقی ارائه می‌داد، این کتاب در هر نوبت بعضاً به دست ناشرهای مختلف به چاپ می‌رسید. طرح جلد کتاب هم کاری از مرتضی ممیز بود.

 

استاد محمدرضا لطفی (موسسه فرهنگی هنری شیدا)

 

تاسیس موسسه فرهنگی و هنری آوای شیدا

با بازگشت محمدرضا لطفی به ایران در سال ۱۳۸۵ موسسه فرهنگی و هنری آوای شیدا دوره جدید فعالیت خود را آغاز کرد. سیاست فرهنگی این موسسه به وسیله محمدرضا لطفی مدیر هنری و اجرایی، طراحی شده و هدف آن تولید موسیقی هنری از هر نوع می‌باشد. به جز آثار ایشان، آوای شیدا تولیدات هنری دیگر هنرمندان را نیز در دستور کار خود دارد.

 

مکتب خانه میرزا عبدالله

 

مکتب‌خانه میرزا عبدالله

هنرستان آزاد موسیقی (مکتب‌خانه میرزا عبدالله) موسسه‌ای آموزشی است که به سرپرستی و زیر نظر محمدرضا لطفی در سال ۱۳۷۲ تشکیل شد. این مکتب‌خانه به تعلیم ساز و آواز ایرانی با متد تاریخی آن یعنی سینه به سینه (شفاهی) می‌پردازد. محتوای دروس بر پایهٔ ردیف میرزا عبدالله فراهانی بوده که تحت نام "متن و حاشیه ردیف" شناخته شده است. در کنار آموزش ردیف به پیشرفت فن (تکنیک) نوازندگی هنرجویان، با متد برگرفته از ردیف نیز توجه می‌شود.

 

گروه شیدا (خواننده امیر اثنی عشری)

 

راه اندازی گروه‌های سه‌گانه شیدا

گروه‎های بانوان شیدا، بازسازی شیدا و همنوازان شیدا سه گروهی بودند که با سرپرستی و زیر نظر محمدرضا لطفی به خلق آثار جدید و اجرای دوباره آثار قدما می‌پرداختند.

 

عکس و تیتر اول روزنامه آرمان در سوگ استاد محمدرضا لطفی

 

درگذشت

محمدرضا لطفی صبح روز جمعه، ۱۲ اردیبهشت ماه ۱۳۹۳ بر اثر بیماری سرطان در ۶۷ سالگی در بیمارستان پارس تهران درگذشت.

مرگ لطفی که به یکباره و بدون اطلاع هنردوستان از کم و کیف بیماری ایشان رخ داد بسیاری از دوستدارن و حتی همکاران و اساتید بزرگ موسیقی ایران را غافل گیر کرد.

قبل از فوت استاد لطفی خبرهایی ضد و نقیض از بیماری ایشان در برخی رسانه ها منتشر میشد که به دلیل گسترده نبودن آن علاقمندان به موسیقی چندان نگرانی احساس نمیکردند اما به یکباره در صبح روز جمعه دوازدهم اردیبشهت 1393 انتشار خبر فوت این نابغه ی موسیقی ایرانی همه ی علاقمندان به موسیقی را در غم فرو برد.

هر لحظه که میگذشت سوگ نامه و پیام تسلیتی از سوی بزرگان عالم هنر و حتی سیاست منتشر میشد.

اظهار نظر برخی از بزرگان عالم هنر و سیاست درباره فقدان استاد لطفی:

استاد حسین علیزاده:آن نغمه‌ سرا از تو چرا جدا شد

استاد محمدرضا شجریان:استاد محمدرضا لطفی آن یار دیرینه‌ی بی‌همتا به جاودانگی پیوست.

استاد شهرام ناظری:فقدان استاد لطفی ضایعه‌ای جبران‌ناپذیر است

استاد فرهاد فخرالدینی: برای از دست دادن «لطفی» زود بود

حسام‌الدین سراج: «محمدرضا لطفی» وزنه‌ای در تارنوازی ایران بود

علی مرادخانی:قلندر مرد موسیقی ایران از میان ما رفت

پیروز ارجمند:درگذشت محمدرضا لطفی در روز معلم یادآور نقش او در تربیت چندین نسل است

دکتر علی جنتی:محمدرضا لطفی هنرمندی مولف و مولفی هنرمند بود

 محمد معتمدی:داغ نبود استاد لطفی هیچ‌گاه برای ما کهنه نخواهد شد

 همایون شجریان:بايد افسوس خورد و صد افسوس

آیین تشییع و خاکسپاری پیکر محمدرضا لطفی در تهران و گرگان

 

تشییع پیکر استاد محمدرضا لطفی از مقابل تالار وحدت

 

پیکر زنده یاد محمدرضا لطفی صبح ۱۴ اردیبهشت ماه هزار و سیصد و نود وسه روی دوش دوستداران و شاگردانش، از مقابل تالار وحدت، به سمت زادگاهش گرگان بدرقه شد. محوطه تالار وحدت و خیابان استاد شهریار که منتهی به این تالار می‌شود برای وداع با محمدرضا لطفی مملو از جمعیت بود. این مراسم با پخش قطعه موسیقی ایران، ای سرای امید اثر محمدرضا لطفی و با صدای محمدرضا شجریان آغاز شد. در این مراسم علی جنتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: من از طرف رئیس جمهور این ضایعه بزرگ را خدمت همه علاقه‌مندان این هنرمند مردمی تسلیت عرض می‌کنم. حسین فریدون برادر رئیس جمهور و پیروز ارجمند (مدیر کل دفتر موسیقی)، علی ترابی (مدیرعامل انجمن موسیقی)، علی مرادخانی در این مراسم حضور داشتند.

در این مراسم اساتید: علی‌اکبر شکارچی، محمود دولت‌آبادی، حسین علیزاده و داریوش طلایی سخنرانی کردند. در انتهای مراسم عباس سجادی اعلام کرد که محمدرضا شجریان به دلیل اینکه در ایران حضور ندارد، نتوانسته در این مراسم حاضر شود و همینطور هوشنگ کامکار، بزرگ خانواده کامکارها به دلیل مسافرت برای اجرای برنامه، فرصت حضور پیدا نکرده است. در این مراسم چهره‌هایی چون محمد سریر، هوشنگ ظریف، داوود گنجه‌ای، حمید متبسم، هنگامه اخوان،، ارشد تهماسبی، کیوان ساکت، مسعود شعاری، بهداد بابایی، بیژن بیژنی، اکبر زنجانپور، علی دهکردی، رضا فیاضی، حسن ریاحی، فاضل جمشیدی و محمد اصفهانی حضور داشتند.

مراسم تشییع و خاکسپاری محمدرضا لطفی صبح ۱۵ اردیبهشت ماه ۱۳۹۳ در گرگان و در بافت قدیمی شهر "محله سبزه مشهد" انجام شد و پیکر ایشان در کنار کهنسال‌ترین چنار شهر گرگان به خاک سپرده شد. پیکر محمدرضا لطفی بعد از خروج از تالار فخرالدین اسعد گرگانی و بعد از مارش عزا و قرائت پیام علی جنتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و همچنین محمود دولت‌آبادی و اجرای آواز صدیق تعریف و علی‌اکبر شکارچی و سخنرانی حسین علیزاده و استاندار گلستان به‌سوی جایگاه خاکسپاری روانه شد.زیدالله طلوعی، ارشد تهماسبی، داریوش طلایی، حسین علیزاده، صدیق تعریف و ... در این مراسم حضور داشتند.

 

آیین تشییع پیکر استاد لطفی در گرگان آیین تشییع پیکر استاد لطفی در گرگان

مراسم یادبود محمدرضا لطفی

مراسم یادبود محمدرضا لطفی، عصر ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۳ در مسجد جامع شهرک غرب تهران برگزار شد. در این مراسم احمد مسجدجامعی رییس شورای شهر تهران به سخنرانی پرداخت. شرکت کنندگان در این مراسم عبارت بودند از: محمدرضا شجریان، حسین علیزاده، بیژن کامکار، داریوش طلایی، محمد سریر، مهدی خزعلی، علی مرادخانی، علی‌اکبر شکارچی، صدیق تعریف، ارشد طهماسبی، کیوان ساکت، اردشیر کامکار، فرخ مظهری، بیژن بیژنی، محمدرضا طالقانی و ... 

 

بی تو آری غزل سایه ندارد لطفی...
(هوشنگ ابتهاج،محمدرضا لطفی،محمد قوی حلم)

 

آثار استاد محمدرضا لطفی:

از میان ریگ‌ها و الماس‌ها *
جان جان ۱۳۵۵
کنسرت شیدا ۱۳۵۶
هنگامه اخوان و لطفی  
به یاد عارف ۱۳۵۷
سپیده ۱۳۵۸
عشق داند ۱۳۵۹
چاووش ۱-۱۲ مجموعه آلبوم
موسیقی متن فیلم حاجی واشنگتن ۱۳۶۱
به یاد طاهرزاده ۱۳۶۳
بیداد ۱۳۶۴
چشمه نوش ۱۳۷۲
چهارگاه ۱۳۷۲
به یاد درویش‌خان ۱۳۷۲
گریه بید ۱۳۷۲
معمای هستی ۱۳۷۶
ردیف آوازی عبدالله دوامی ۱۳۷۶
چهره به چهره ۱۳۷۷
راست‌پنجگاه ۱۳۷۷
رمز عشق ۱۳۷۷
بیخود شده *
بسته نگار *
صد سال تار ۱۳۸۰
یادواره استاد مهدی کمالیان ۱۳۸۲
جام تهی ۱۳۸۳
قافله‌سالار ۱۳۸۴
پرواز عشق ۱۳۸۴
خموشانه ۱۳۸۵
یادواره استاد نورعلی برومند ۱۳۸۶
همیشه در میان ۱۳۸۶
تنها یک خاطره ۱۳۸۶
صد سال سه تار ۱۳۸۶
کنسرت کاخ نیاوران ۱۳۸۶
ردیف میرزاعبدالله ۱۳۸۷
وطنم ایران ۱۳۸۷
یادواره عارف قزوینی ۱۳۸۷
بال در بال ۱۳۸۸
ای عاشقان ۱۳۸۸
کنسرت گروه بانوان شیدا ۱۳۸۸
بهانه از توست ۱۳۸۹
سایه جان ۱۳۸۹
هزار مضراب-نم باران ۱۳۹۰
شبروان ۱۳۹۰
هنر گام زمان ۱۳۹۱
کنسرت هنر گام زمان ۱۳۹۱
یادواره رضاقلی‌میرزا ظلی ۱۳۹۱
جادوی سکوت ۱۳۹۱
زخمه ساز ۱۳۹۲
کنسرت شهر اصفهان ۱۳۹۲
سربداران ۱۳۹۲

 [divider margin=" 0 2em 0 2em"]

گردآوری / وحید بختیاری

 

 

خواندن 3249 دفعه
ما از کوکی ها برای بهبود وب سایت استفاده می کنیم.ادامه استفاده شما از کوکی ها. نشان دهنده رضایت شماست. جزئیات بیشتر ...