علی تجویدی (۱۵ آبان ۱۲۹۸ - ۲۴ اسفند ۱۳۸۴) نوازنده ویولن و سه‌تار، آهنگساز، پژوهشگر و مؤلف ایرانی بود.

زندگی‌نامه

وی در سال 1298 در خیابان ری تهران متولد شد.آموختن موسیقی را از کودکی نزد پدرش هادی‌خان تجویدی که در نقاشی از شاگردان طراز اول کمال‌الملک و در موسیقی از شاگردان مستعد درویش خان بود آغازکرد. پس از مدتی نزد ظهیرالدینی به فراگیری فلوت پرداخت. از ۱۶ سالگی نزد حسین یاحقی به آموزش ویولن پرداخت و پس از دو سال به محضر درس استاد ابوالحسن صبا راه یافت به طوری که خودشان نقل می کنند: زمانی که صدای ویولن صبا را از رادیو شنیدم بی تاب شدم و به هر طریقی منزل ایشان در خیابان ظهیر الاسلام را پیدا کردم .

و به مدت هشت سال در مکتب این استاد بی‌نظیر، به فراگیری ویلن و سه‌تار پرداخت. و این رابطه به حدی رسید که تجویدی با صبا در رادیو با هم همکاری می کردند . پس از این دوره استاد تجویدی به توصیه صبا به مدت 4 سال قطعات کلاسیک کار می کنند سپس نزد صبا ستار کار میکنند چون استاد صبا اعتقاد داشتند کسی که می خواهد به حالت و قطعات موسیقی ایرانی خوب مسلط شود به خصوص ساز ویولن باید با آموزش این ساز مضرابی همراه باشد.

پس از آن با راهنمایی استاد صبا، به محفل هنری زنده یاد محمد ایرانی مجرد راه یافت و با بسیاری از هنرمندان بزرگ آشنا شد و از خرمن هنر اساتید گرانقدری چون محمد ایرانی مجرد، اسماعیل قهرمانی، سید حسین طاهرزاده و رکن‌الدین خان مختاری که به آن محفل آمد و شد داشتند، بهره برد. او استاد هنرمندانی چون هایده و حمیرا نیز بوده‌است. مرحوم جهانگیر ملک نقد می کنند: در آن روزها که کولر هم نبود تجویدی در آن گرمای تابستان مو به مو قطعاتی که خوانده و اجرا می شد به صورت نت یادداشت می کرد به طوری که ردیف های ایشان از نفایس موسیقی ماست . در 29 فروردین 1329 استاد تجویدی توسط دست خط استاد صبا به رادیو معرفی می شود . و پرویز یاحقی، علی تجویدی و اسد الله ملک سه سلو نوازمطرح رادیو می شوند .

در سال 1334 برنامه گلها توسط داوود پیر نیا تاسیس شد و تجویدی توسط پیر نیا وارد برنامه گلها شد . و ایشان یکی از سه رکوردار سازنده آهنگ در برنامه گلها شدند و برنامه گلها از برنامه 100 با ویولن استاد تجویدی و تار شاپور رحیمی شروع شد.

استاد تجویدی شرح حال خود را این گونه بیان می کند:

مبانی موسیقی سنتی و مقدمات را نزد پدرم هادی خان و عمویم، آموختم.(هادی خان در نقاشی از شاگردان کمال الملک بود و نزد درویش خان تار آموخته بود) در ۱۲سالگی دستگاههای ایرانی را می شناختم. مرحوم ابوالحسن صبا چون نزد پدرم نقاشی کارمی کرد به منزل ما رفت و آمد داشت و از همان موقع با ایشان آشنا شدم. اولین سازی که آموختم تار بود ضمنآ موقعی که در دبیرستان تحصیل می کردم به گروه پیش آهنگی وارد شدم. فلوت  و نی را نزد ظهیرالدینی، نت خوانی را از موسی معروفی در مدرسه ی دارالفنون آموختم .ویولن را نزد نصرت الله سپهری که از شاگردان کلنل وزیری بود فرا گرفتم و سپس به کلاس حسین یا حقی رفتمو ردیف را آموختم.

۶سال به کلاس مرحوم ابوالحسن صبا رفتم و نزد این استاد به فرا گرفتن موسیقی و نوازندگی ویولن پرداختم، در ضمن سه تار وضرب را هم نزد ایشان یاد گرفتم و برای پیشرفت تکنیک ویولن بنا به توصیه ایشان ۳ سال نزد ملیک آبراهیمیان و بابگن تامبرازیان رفتمو کتابهای شوچیک، کایزر و هری مالی را کار کردم و نیز به وسیله یکی از دوستانم با حضرت حاج آقا محمدایرانی و جناب رکن الدین مختاری و سایر موسیقی دانان ایرانی از جمله نورعلی برومند و مرحوم طاهر زاده و مرحوم قهرمانی آشنا شدم.

در حقیقت دستگاههای کامل ایرانی وتصانیف مرحوم شیدا را نزد این بزرگواران آموختم، و چون ذوق آهنگسازی داشتم بنا به توصیه ی آقای رکن الدین مختاری به ساختن آهنگ پرداختم و برای آشنایی بیشتر به فن آهنگسازی و هارمونی(نزد  هوشنگ استوار و روح الله خالقی) همچنین ارکستراسیون(نزد ضیاء مختاری) به تحصیل پرداختم و در کلاس کنسرواتور آزاد موسیقی نام نویسی کردم.

از حدود سال ۱۳۲۷ در رادیو مشغول کار نوازندگی، آهنگسازی، عضویت کمیسیون موسیقی، و از ۱۳۲۹ با معرفی ابوالحسن صبا به عنوان تکنواز در رادیو، ویولن نواختم و از آغاز برنامه ی گلها بعنوان آهنگساز و نوازنده به اتفاق صبا و مرتضی محجوبی و چند تن دیگر با ارکستر گلها همکاری داشتم. و آهنگهایی به صورت ترانه ساخته ام که بیشتر در برنامه ی گلها اجرا  شده است اشعار آنها را اغلب آقای رهی معیری و بیژن ترقی و معینی کرمانشاهی ساخته اند.( شعرچند ترانه را هم خودم ساخته ام)

تجویدی با برجسته ترین خوانندگان زمان خود همکاری داشته و آثار بسیاری برای هر یک نوشته است. با اینحال دوران اوج شکوفایی، خلاقیت و نیز شهرت وی به سالهای همکاریش با دلکش بر میگردد. مثلث تجویدی، دلکش و معینی کرمانشاهی در سالهای ١٣٣٥- ١٣٤٠ را باید خالق بیادماندنی ترین قطعات در موسیقی معاصر ایران دانست. جدای قابلیتهای حرفه ای و تکنیکی هر یک از این سه تن در کار خودشان، رابطه عمیق عاطفی که در سالهای دور میان این سه نفر شکل میگیرد را باید عامل اصلی خلق چنین اثاری بشمار آورد. همسر تجویدی در مصاحبه ای می گوید: "درست همان روزی كه دلكش فوت كرد، كسی از لندن با او تماس گرفت و چون من در خانه نبودم، با خودش صحبت كرده و خبر درگذشت او را به تجویدی داده بود. از آن روز به بعد تا سه هفته با هیچ كس حرف نزد. حتی یك كلام. تازگی ها حالش كمی بهتر شده است.»

استاد تجویدی بیشترین تعداد شاگرد را به جامعه موسیقی تحویل داده و به این ترتیب که زمانی که استاد صبا زنده بودند در کنار ایشان تدریس می کرد، پس از فوت صبا شاگردان صبا را نیز درس می داد، در دانشگاه هنر های زیبا تدریس می کرد، در خیابان امیریه کلاس خصوصی دایر کرده بود .

علی تجویدی پس از انقلاب سالها فقط در خلوت خود و گاهی در مجلسهای بزرگداشت اساتید موسیقی، دست به ساز میبرد و فعالیت مهمی نداشت، تا اینکه به همت شاگرد قدیمی خود، فرهاد فخرالدینی با هدف راه اندازی ارکستر ملی باز شروع به کار کرد که آثار گرانبهای دیگری تقدیم به موسیقی ایران کرد.

استاد علی تجویدی پیر موسیقی ایران و همنواز بزرگترین چهره های موسیقی ایران همچون طاهرزاده، جلیل شهناز، ابوالحسن صبا، سعادتمند قمی، ادیب، حسن کسایی، مرتضی محجوبی،محمدرضا شجریان و ... همچنین جزو اولین هنرمندانی بود که زمان تاسیس رادیو بصورت زنده به اجرای موسیقی میپرداخت و از آنزمان تا انتشار آثارش روی CD سالها در راه اعتلای موسیقی تلاش کرد. تالیفات او به همراه آثار صوتیش نشاندهنده مردی خستگی ناپذیر و سختکوش است که سالها کمر به خدمت موسیقی ایران بسته.

خاطره ای از استاد علی تجویدی (با بنان)... یاد کودکی

شبي پس از فراغت از اجراي برنامه گلها با هم برآن شديم تا از ميدان ارگ به استوديوي گلها در ساختمان راديو كه در انجا قرار داشت ، پياده قدم بزنيم . در ميان راه بنان از من پرسيد . به نظر تو چگونه ميتوانيم از سه گاه به آواز بيات اصفهان تغيير مكان كنيم و باز از بيات اصفهان به شور و سپس به سه گاه برگرديم ؟ هر دو در بدست آوردن راهي مناسب به زمزمه مشغول شديم و هم چنان در يافتن پاسخي بوديم كه اين كه اين تغيير مقام يا به اصطلاح مركب خواني به گونه اي لطيف و خالي از تصنع انجام گيرد.

خوب به ياد دارم كه ساعت خروج ما از استوديو ساعت 7 بعدازظهر بود و راهپيمايي و جستجوگري ما آنچنان پي گرفت كه گذشت مكان و زمان را فراموش كرديم و انگاه به خود آمديم كه يك ساعت از نيمه شب گذشته بود، تازه دانستيم نزديك پل رومي شميران قرار داريم و در اين مدت خستگي و گرسنگي و تشنگي را به شور و شوق هنر و پويش و همدلي ، همه را از ياد برده بوديم اثر آنچه گذشت ، پديدآمدن آهنگ « ياد كودكي » بود كه در آن سير آهنگ از بيات اصفهان به سه گاه و سپس به شور و برگشت فرود به بيات اصفهان است و هر گاه اين آهنگ را مي شنوم ياد فراموش نشدني آن شب برايم زنده مي شود.

از نور تا نوا- علي تجويدي

يادم آمد
شوق روزگار کودکی
مستی بهار کودکی
رنگ گل جمال ديگر در چمن داشت
آسمان جلال ديگر پيش من داشت
شور و حال کودکی برنگردد دريغا
قيل و قال کودکی برنگردد دريغا

 

به چشم من همه رنگی فريبا بود
دل دور از حسد من شکيبا بود
نه مرا سوز سينه بود
نه دلم جای کينه بود
شور و حال کودکی برنگردد دريغا
قيل و قال کودکی برنگردد دريغا

روز و شب دعای من
بوده با خدای من
کز کَرَم کند حاجتم روا
آنچه مانده از عمر من به جا
گيرد و پس دهد به من دمی
مستی کودکانه مرا
شور و حال کودکی برنگردد دريغا
قيل و قال کودکی برنگردد دريغا

(شاعر : استاد رحیم معینی کرمانشاهی)

رحیم معینی کرمانشاهی - نقاش، روزنامه نگار، نویسنده، شاعر و ترانه سرا - نوه ی «حسین خان معین الرعیا» و فرزند «کریم خان معینی» - متولد ۱۳۰۱ کرمانشاه - در کنار «استاد تجویدی» ۴۰ ترانه ی ماندگار بر جای گذاشته و با اساتیدی چون «پرویز یاحقی» و «همایون خرم» نیز همکاری داشته.

در زمینه نوازندگی :

استاد در هنگام نواختن ویولن از آرشه های بلند استفاده می کردند و این به این علت بود که ایشان مدتی سبک کلاسیک کار می کردند و از همان ابتدا از آرشه های بلند و تکیه ها بر مبنای اصول غربی و ویبراسیون کمتر استفاده می کردند .
و استاد تجویدی به مقدورات ویولن توجه خاصی داشتند و معتقدند که تنها از ویبراسیون اول نباید استفاده کرد وحتی در بداهه نوازی باید از پوزیسیون اول، سوم و چهارم ،،، استفاده کرد .
در زمینه آهنگسازی :
استاد تجویدی در طی 60-50 ساله خدماتش به موسیقی خوانندگان بسیاری را تربیت و به جامعه تحویل دادند .
به طوری که هر خواننده که یک اثر از تجویدی می خواند یک شبه ره صد ساله می رفت و سریع به شهرت می رسید .
آثار تالیفی استاد تجویدی :
کتاب اول استاد که کمیاب است در دستگاه چهارگاه، همایون و بیات اصفهان است .
کتاب دوم در دسنگاه نوا، راست پنجگاه و سه گاه است .
کتاب سوم مستقلا ماهور است .
در ردیف استاد صبا به علت کمی زمان از هر آواز و دستگاه یکی انتخاب شده و این کتابها ادامه دهنده ردیف استاد صبا است و 100 درصد بعد از آموزش ردیف استاد صبا بر هنرجویان واجب است .

آثــار

آهنگ‌های زیر از ساخته‌های معروف تجویدی است:
یاد کودکی ( در بیات اصفهان - سه گاه و شور )- خواننده : دلکش
آتش کاروان( در شور) - خواننده  : دلکش
سفر کرده ( در چهار گاه ) - خواننده : دلکش
مرا عاشق شیدا( در سه گاه ) - خواننده : بنان
پشیمانم ( در همایون ) - خواننده : حمیرا
داد از دل ( در سه گاه ) - خواننده : فاخته ای ( حسین قوامی )
سنگ خارا ( در بوسلیک ) - خواننده : مرضیه
می‌گذرم ( در چهار گاه ) - خواننده : دلکش
آشفته حالی ( در شور) - خواننده  : دلکش
صبرم عطا کن ( در سه گاه ) - خواننده : حمیرا
آزاده ( در سه گاه ) - خواننده : هایده
بر تربت حافظ ( در سه گاه ) - خواننده : دلکش
یاد من کن ( در ماهور ) - خواننده  : دلکش
دیدی که رسوا شد دلم ( در دشتی) - خواننده : مرضیه
رفتم ( در دشتی ) - خواننده : هایده

مصاحبه با همسر استاد علی تجویدی

حجم فایل: 4 مگابایت
[button type="info" target="_self" state="enabled/disabled" link="http://www.nashakiba.com/audio/Mosahebe-HamsareTajvidi.Mp3" icon="info-sign"]دانلـــود[/button]

 

خواندن 4732 دفعه

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

آخرین نظرات

  • چه کسایی مخاطبش هستن؟؟مردم عادی که نمیتونن برن این جور…
    تنهای تنها 28 بهمن, 1392 توسط تنهای تنها
  • چه کسایی مخاطبش هستن؟؟مردم عادی که نمیتونن برن این جور…
    تنهای تنها 28 بهمن, 1392 توسط تنهای تنها


بالا
ما از کوکی ها برای بهبود وب سایت استفاده می کنیم.ادامه استفاده شما از کوکی ها. نشان دهنده رضایت شماست. جزئیات بیشتر ...